Yeni petrol krizi kalıcı olur mu?

Yeni petrol krizi kalıcı olur mu?

Dünya, çok farklı bir dönem yaşıyor. Akşamdan sabah savaşlar çıkıyor. Ekonomik krizler patlak veriyor, Uluslararası Hukuk, devre dışı. Zaten ABD (Amerika Birleşik Devletleri) ve İsrail, bunun son örneğini İran'a saldırarak dünyaya gösterdiler. Saldırı; hem Orta Doğu'nun hem de dünyanın huzurunu bozdu Ve hemde dünya ekonomilerini yaraladı.

Petrol fiyat krizi

ABD-İsrail ve İran arasındaki savaş devam ediyor. Tabi savaşın uzaması, bölge ekonomilerinin yanında dünya ekonomilerini de sarstı. Çünkü bölge (Hazar ve Hürmüz Boğazı), dünya petrol trafiğinin yüzde 25'ini ve doğal gaz (LNG) trafiğinin de yüzde 20'sini karşılıyor (IEA, 2025). Durum bu olunca da; savaş sonrası duran petrol trafiği, petrol fiyat krizine neden oldu. Varil fiyatlar (brent petrol) 60-70 dolar rakamlarından 100 dolar rakamının da üstüne çıktı. Petrol, ekonomilerin can damarı. Fiyat dalgalanmaları anında; nakliyeden enflasyon rakamlarına kadar, bütün ekonomi verilerini etkiliyor. Orta Doğu'da yaşanan savaşta, tam buna neden oldu.

Petrol arz - talep krizi

ABD ve İsrail ile İran'ın arasında yaşanan savaş, sadece petrol fiyatlarını vurmadı; petrol üretimini de vurdu. Taraflar 'İsrail - ABD'; İran petrol üretim, rafineri, tanker, boru hattı vb tesislerini vuruyor. İran'da, bölgenin beyni olan Hürmüz'de geçen petrol tankerlerini vurup, petrol naklini engelliyor. İran bunun yanında, Suudi Arabistan (Aramco) gibi dünyada en önemli petrol ülkelerin üretim ve rafineri tesislerini bombalıyor. Bu saldırılar, dünyadaki son yaşanan 'petrol fiyat krizinden (1973)' daha riskli. Çünkü; fiyat yüksek olsa da, petrol arzı devam ettiğio sürece bir şekilde ekonomiler devam ediyor. Fakat; muhtemel petrol üretiminin durması, tam bir kriz. Şu an, orta Doğu'da 'kriz ve risk' bölgesi olarak öne çıkıyor. 

Yeni petrol krizi kalıcı mı?

Özetlemekte fayda var: Peki, bu krizler kalıcı mı? Bu soruya cevap vermek çok zor. Ancak; ABD Başkanı Donalt Trump'ın 'İran savaşında sona geliniyor' açıklaması bile, petrolün varil fiyatını bir anda 20-30 dolar civarı düşürdü. ABD Başkanı benzer şekilde, ''Hürmüz'den geçen petrol tankerlerine güvenlik sağlanacak'' açıklaması da yaptı. Ancak, bu açıklama aynı kabulü görmedi veya petrol arz piyasalarında aynı etkiyi yapmadı. Bu nedenle de, burada savaşan ülkelerin tavırları önemli. Fakat en önemlisi saldırıya uğrayan İran'ın tavrı. İran; bölgedeki savaşı sürdürme ısrarında olursa (haklı, haksız ayrı konu), ya da her şeye rağmen bölgedeki petrol üretim, rafineri ve taşıma tesis-tankerlerini vurmaya devam ederse; dünya için petrol krizi kalıcı olabilir. En azından, uzun süreli bir petrol arz krizi yaşanabilir; dünya. Çünkü, benzer bir petrol krizi 1973 yılında ve yine bir savaş nedeniyle yaşanmıştı; OPEC'in ABD ve Avrupa'ya petrol ambargosu uygulaması ve ani fiyat artışları. Ancak, bu kontrollü bir kriz idi. Şu anki kriz ise; tamamen savaşın içinde, hatta merkezinde ve de ne zaman-nasıl biteceği, ne kadar süreceği tahmin edilemeyen bir savaş kaynaklı. Ülkelerin tedbirli olmasında, acil petrol stoklarını hazır tutmaları ve mümkünse daha fazlasını stoklamalarında büyük fayda var.

Evet; halen devem eden savaş ve yaşanan petrol arz-fiyat krizi, kalıcı olma ya da uzun süre devam riski taşıyor. Çok ciddiye alınmalı.

Ve tabii en güzeli, her zaman tekrar edilen 'Savaşların hiç olmaması'