Benzin ve motorin fiyatları nasıl belirleniyor?

AKARYAKIT FİYATI NASIL BELİRLENİYOR?

Benzin ve motorin; fiyatı düşse de, fiyatı artsa da hayatımızı etkiliyor. Peki, benzin ve motorin (akaryakıt) fiyatları nasıl belirleniyor, biliyor musunuz? Enerji Analisti Murat LeCompte, Türkiye'de Akaryakıt (Benzin, motorin) Fiyat Oluşumunu yazdı. Öncelikle bilinmeli ki, ham petrol fiyatları (düşüş, artış) bire bir pompaya yansımıyor.

ayrıntılar!

Akaryakıt Fiyat Oluşumu

(Benzin, motorin fiyatları nasıl belirleniyor?)

''Akaryakıt fiyatlarının oluşumu, 2005 yılından beri Petrol Piyasası Kanunu ile belirlenmiştir.
Kanunda ve ilgili yönetmeliklerde “en yakın erişilebilir dünya serbest piyasa oluşumu” dikkate alınarak fiyatlama yapılması öngörülmüştür.

EN YAKIN ERİŞİLEBİLİR PİYASA CENOVA

En yakın erişilebilir piyasa ise Cenova, İtalya’da yer alan Akdeniz Havzası akaryakıt borsası olarak belirlenmiştir. Rafineriler, burada oluşan benzin ve dizel fiyatlarını emsal olarak kabul eder.
Burada her gün Platts tarafından yayınlanan “CIF MED” akaryakıt fiyatı baz alınır. CIF MED ne demektir? Akdeniz'de navlun, sigorta ve maliyet dahil (“Cost, Insurance, and Freight”) ürünlerin teslimat fiyatıdır.

Burada önemli bir farklılık var. Genelde “Brent ham petrol fiyatları %10 arttıysa benzin fiyatı da %10 artmalıdır” gibi bir düşünce vardır. Halbuki ham petrol yerine işlenmiş petrolün, yani dizel ve benzinin uluslararası piyasadaki fiyatları baz alınır. Rafineriler, ham petrolün maliyetine göre fiyat belirlemez.
Dolayısıyla, sadece Brent ham petrol fiyatlarına bakılarak rafineri çıkış fiyatlarındaki değişimi tahmin etmek mümkün olmuyor. Arada elbet bir bağlantı var, ama birebir değil.

RAFİNERİ FİYAT OLUŞUMU

Türkiye’deki rafinericiler fiyat oluşumunda Platts’ın verilerini kullanıyor. Rafineri lisansı sahiplerinin akaryakıt satış fiyatının takibinde Platts’ın yayımladığı CIF MED (Genova/Lavera) başlığı altında ABD doları/ton cinsinden günlük fiyatların Merkez Bankası tarafından açıklanan döviz satış kuru üzerinden TL’ye çevrilmiş olan tutarı (TL/ton) dikkate alınıyor.

Benzin ve dizelin fiyatı ile dolar kurunun çarpılması sonucu elde edilen fiyat, litreye dönüştürülüyor. Bu hesaplama yapılırken bir litre motorin 845 gram, bir litre benzin ise 775 gram olarak esas alınır.
Bunun üzerine ÖTV ve gelir payı ilave ediliyor.

AKARYAKITTA ÖTV

Yine burada da bir farklılık var. Akaryakıt ürünlerindeki ÖTV oransal bir tutar değildir, maktu bir tutardır. Dolayısıyla, örnek olarak “akaryakıtta ÖTV’nin yüzde 35 olduğu” gibi bir oran bulunmuyor. Sabit bir rakamdır. Benzinin litresinde 14,82 TL, motorinin litresinde ise 13,90 TL’dir.
Rafineri çıkış fiyatının üzerine ise dağıtım şirketinin ve bayinin marjı eklenir. Üzerine de KDV eklenir. Türkiye'deki rafinerilerin günlük rafineri çıkış fiyatı bu şekilde oluşur.
Aynı zamanda, rafineriye uzak noktalarda taşıma ve depo maliyetleri de eklenir. Bazı illerimizde akaryakıt fiyatlarının diğer illerden fazla olmasının nedeni budur. Toparlayacak olursak:

Akaryakıtta, rafineri fiyatı + ÖTV + EPDK gelir payı + dağıtıcı payı + bayi payı + taşıma/depolama + KDV gibi bir formül vardır. Rafineri fiyatı da uluslararası piyasa fiyatıdır.

EŞEL MOBİL SİSTEMİ (EŞM)

Günümüzde sık sık “eşel mobil” sistemini duyuyoruz. Eşel mobil sistemi, hızlı fiyat artışları olduğunda tüketiciyi korumak için devletin vergi payını düşürmesidir. Bu sistem devreye alındığında devlet, kendi aldığı ÖTV’nin bir kısmından vazgeçer. Daha az ÖTV alır; bu durumda da fiyat artışı daha kabul edilebilir bir düzeyde olur.

HAM PETROL FİYAT ARTIŞI POMPAYA NASIL YANIYOR?

Peki, Brent ham petrol fiyatındaki artış pompaya nasıl yansıyor? Bire bir yansımıyor. Petrol piyasasındaki tüm petrol türlerinin fiyatı, ham petrol fiyatındaki değişimlerden etkilenmekle birlikte, her bir ürünün fiyat oluşumu arz-talep mekanizmasına göre ayrı ayrı oluşuyor. Önemli olan Brent fiyatındaki artıştan çok, yukarıda sözü geçen işlenmiş ürünlerin piyasada oluşan fiyatıdır.''

BİRE BİR YANSIMIYOR!